رش : علم طبيعى دانشنامهء علائى ص 31 . ص 59 س 6 ببعد - « هواى يابس . . . آتش را » ، و نيز ص 65 س 6 ببعد ، « اين هوا بمنزلت مادتست و ايشان ( حرارت و هواى لطيف ) را بيك ديگر شوق طبيعى باشد ( نيز رش : ص 83 س 7 - ص 84 س 1 - 5 ) . بعقيدهء قدما چنان كه پيش ازين در حواشى مذكور افتاد اجسام مركب ، از چهار عنصر آميخته و سرشته‌اند و هر عنصر را صورتى است كه آن را طبيعت يا قوّت آن عنصر گويند صورت خاك سردى و خشكى ، و صورت آب سردى و ترى ، و صورت هوا گرمى و ترى ، و صورت آتش گرمى و خشكى است ( رش : علم طبيعى دانشنامهء علائى ص 52 - 55 ؛ زاد المسافرين ص 48 ؛ ارشاد امام الحرمين متن عربى ص 135 ، ترجمهء فرانسوى ص 215 ؛ زين الدين سيد اسماعيل بن حسن جرجانى ( متوفى بسال 531 ) مؤلّف ذخيره خوارزمشاهى صورت و طبيعت عناصر را بر خلاف رأى شيخ رئيس كيفيّت نيز خوانده است ) . مؤلف قراضهء طبيعيات با اعتقاد باستحالهء عناصر اشاره بشوق مادّه به صورت و بعضى از عناصر ببعض ديگر كرده است . حكيم ناصر هم در اين باب گويد ( زاد المسافرين ص 226 ) : « هر يكى از طبايع [ يعنى عناصر ] با خويش و نزديك خويش بدان دو قوّت خويش كه دارد نيكويىكننده است چنان كه گوئيم آتش برتر از خواهران خويش است كه امّهاتند و مر او را با هوا بگرمى خويشى است لاجرم با يكديگر خويشى پيوسته‌اند و حق يكديگر همىگذارند بدان قوّتها كه دارند ، نبينى كه آتش مر هوا را گرم و روشن همىكند و باد مر آتش را قوى همىكند به يارى دادن . . . » ( نيز رش : فردوس الحكمه ص 14 - 15 ) .